Вісник Національного університету оборони України

  • Отримано 31.10.2025,
  • Доопрацьовано 23.02.2026,
  • Прийнято 30.03.2026
  • Опубліковано 16.04.2026
Завантажити статтю Завантажити статтю
Том 21, № 2, 2026
  • медійна діяльність; тривожність; адаптація; посттравматичний стресовий розлад; ментальне здоров’я
  • https://doi.org/10.33099/2617-6858-26-21-2-129-135
  • Сторінки 129-135

В межах цього дослідження моральну травму визначено як поняття, що описує психологічне страждання, спричинене не страхом за власне життя, а порушенням базових моральних переконань і очікувань. Для журналістів моральна травма має особливе значення, адже їхня діяльність постійно пов’язана з етичними дилемами без однозначного вибору: фіксувати страждання чи допомагати, публікувати шокуючий контент чи запобігати ретравматизації аудиторії, розкривати джерела чи захищати їхню безпеку. Для українських журналістів, які працюють в умовах повномасштабної війни, ці дилеми набувають екзистенційного характеру: подвійна ідентичність – професійного спостерігача та громадянина країни, що обороняється, – створює додатковий шар морального конфлікту. Метою статті було здійснити теоретичний аналіз феномену моральної травми як окремого від посттравматичного стресового розладу конструкту та обґрунтувати його релевантність для журналістики, зокрема в контексті українського воєнного досвіду. Дослідження мало теоретичний дизайн і ґрунтувалося на систематичному аналізі та синтезі рецензованих наукових джерел із баз даних Web of Science та Scopus. Проаналізовано класичну модель моральної травми Б. Ліца і Торонтську шкалу моральної травми для журналістів, емпіричні дослідження моральної травми серед медійників та дані лонгітюдних опитувань Інституту масової інформації (2022-2025 роки). Встановлено, що моральна травма принципово відрізняється від посттравматичного стресового розладу за етіологією (порушення моральних переконань замість загрози для життя), емоційним профілем (провина, сором, гнів замість страху та гіперзбудження) та механізмами формування. Ідентифіковано три категорії потенційно морально травмуючих подій, специфічних для журналістики: дилеми «свідок – допомагач», конфлікт між правдою та захистом, організаційне зрадництво. Валідована Торонтська шкала моральної травми для журналістів забезпечує перший стандартизований інструмент діагностики. Дані засвідчили, що доступ до психологічної підтримки асоціюється з нижчими показниками моральної травми

Використані джерела

  1. Adams, C. (2018). “They go for gender first”: The nature and effect of sexist abuse of female technology journalists. Journalism Practice, 12(7), 850-869. doi: 10.1080/17512786.2017.1350115.
  2. American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.). Washington, DC: APA.
  3. Arefnia, S. (2025). Peculiarities of experiencing subjective well-being among Ukrainian internally displaced women and women from other countries. Scientific Notes of KROK University, 4(80), 380-394. doi: 10.31732/2663-2209-2025-80-380-394.
  4. Backholm, K., & Björkqvist, K. (2010). The effects of exposure to crisis on well-being of journalists: A study of crisis-related factors predicting psychological health in a sample of Finnish journalists. Media, War & Conflict, 3(2), 138-151. doi: 10.1177/1750635210368309.
  5. Connor, K.M., & Davidson, J.R.T. (2003). Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson resilience scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18(2), 76-82. doi: 10.1002/da.10113.
  6. Currier, J.M., Holland, J.M., & Malott, J. (2015).
    Moral injury, meaning making, and mental health in returning veterans. Journal of Clinical Psychology, 71(3), 229-240.
    doi: 10.1002/jclp.22134.
  7. Dubberley, S., Griffin, E., & Bal, H.M. (2015). Making secondary trauma a primary issue: A study of eyewitness media and vicarious trauma on the digital frontline. Retrieved from https://firstdraftnews.org/articles/making-secondary-trauma-primary-issue-study-eyewitness-media-vicarious-trauma-digital-frontline/.
  8. Feinstein, A., Pavisian, B., & Storm, H. (2018). Journalists covering the refugee and migration crisis are affected by moral injury not PTSD. JRSM Open, 9(3). doi: 10.1177/2054270418759010.
  9. Figley, C.R. (1995). Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized. New York, NY: Taylor & Francis Group.
  10. Griffin, B.J., Purcell, N., Burkman, K., Litz, B.T., Bryan, C.J., Schmitz, M., Villierme, C., Walsh, J., & Maguen, S. (2019). Moral injury: An integrative review. Journal of Traumatic Stress, 32(3), 350-362. doi: 10.1002/jts.22362.
  11. Hall, N.A., Everson, A.T., Billingsley, M.R., & Miller, M.B. (2022). Moral injury, mental health and behavioural health outcomes: A systematic review of the literature. Clinical Psychology & Psychotherapy, 29(1), 92-110. doi: 10.1002/cpp.2607.
  12. Henderson, A., Jewell, T., Huang, X., & Simpson, A. (2025). Personal trauma history and secondary traumatic stress in mental health professionals: A systematic review. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 32, 13-30. doi: 10.1111/jpm.13082.
  13. Hobfoll, S.E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513-524. doi: 10.1037/0003-066X.44.3.513.
  14. Houle, S.A., et al. (2024). Measuring moral distress and moral injury: A systematic review and content analysis of existing scales. Clinical Psychology Review, 108, article number 102377. doi: 10.1016/j.cpr.2023.102377.
  15. Idås, T., Backholm, K., & Korhonen, J. (2019). Trauma in the newsroom: Social support, post-traumatic stress and post-traumatic growth among journalists working with terror. European Journal of Psychotraumatology, 10(1), article number 1620085. doi: 10.1080/20008198.2019.1620085.
  16. IMI survey: 58% of Ukrainian journalists report a deterioration in their mental health. (2024). Retrieved from https://imi.org.ua/monitorings/58-ukrayinskyh-zhurnalistiv-zaznachayut-pro-pogirshennya-psyhologichnogo-stanu-opytuvannya-imi-i61799.
  17. IMI’s annual survey: Journalists in 2025 – exhausted, but more resilient and better adapted to the war. (2025). Retrieved from https://imi.org.ua/monitorings/richne-opytuvannya-imi-zhurnalisty-u-2025-mu-vysnazheni-ale-stijkishi-j-bilsh-adaptovani-do-vijny.
  18. Keyes, C.L.M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207-222. doi: 10.2307/3090197.
  19. Litz, B.T., & Walker, H.E. (2025). Moral injury: An overview of conceptual, definitional, assessment, and treatment issues. Annual Review of Clinical Psychology, 21, 157-180. doi: 10.1146/annurev-clinpsy-081423-022604.
  20. Litz, B.T., Stein, N., Delaney, E., Lebowitz, L., Nash, W.P., Silva, C., & Maguen, S. (2009). Moral injury and moral repair in war veterans: A preliminary model and intervention strategy. Clinical Psychology Review, 29(8), 695-706. doi: 10.1016/j.cpr.2009.07.003.
  21. McCann, I.L., & Pearlman, L.A. (1990). Vicarious traumatization: A framework for understanding the psychological effects of working with victims. Journal of Traumatic Stress, 3(1), 131-149. doi: 10.1002/jts.2490030110.
  22. Mohammed, I. (2025). A systematic review of the literature on the mental health of journalists reporting on war, conflict and terrorism. Journalism and Media, 6(3), article number 129. doi: 10.3390/journalmedia6030129.
  23. Naidonova, L.A. (2013). Media psychology: Foundations of the reflexive approach. Kropyvnytskyi: Imeks-LTD.
  24. Osmann, J., Dvorkin, J., Inbar, Y., Page-Gould, E., & Feinstein, A. (2021). The emotional well-being of journalists exposed to traumatic events: A mapping review. Media, War & Conflict, 14(4), 476-502. doi: 10.1177/1750635219895998.
  25. Osmann, J., Page-Gould, E., Inbar, Y., Dvorkin, J., Walmsley, D., & Feinstein, A. (2024). Validation of the Toronto Moral Injury Scale for Journalists. Traumatology, 30(2), 133-142. doi: 10.1037/trm0000409.
  26. Seely, N. (2019). Journalists and mental health: The psychological toll of covering everyday trauma. Newspaper Research Journal, 40(2), 239-259. doi: 10.1177/0739532919835612.
  27. Smith, R.J., Drevo, S., & Newman, E. (2018). Covering traumatic news stories: Factors associated with post-traumatic stress disorder among journalists. Stress and Health, 34(2), 218-226. doi: 10.1002/smi.2775.
  28. Stamm, B.H. (2010). The concise ProQOL manual (2nd ed.). Pocatello, ID: ProQOL.org.
  29. Tyson, G., & Wild, J. (2021). Post-traumatic stress disorder symptoms among journalists repeatedly covering COVID-19 news. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(16), article number 8536. doi: 10.3390/ijerph18168536.
  30. Usset, T.J., Gray, E., Griffin, B.J., Currier, J.M., Kopacz, M.S., Wilhelm, J.H., & Harris, J.I. (2020). Psychospiritual developmental risk factors for moral injury. Religions, 11(10), article number 484. doi: 10.3390/rel11100484.
  31. Williams, S., & Cartwright, T. (2021). Post-traumatic stress, personal risk and post-traumatic growth among UK journalists. European Journal of Psychotraumatology, 12(1), article number 1881727. doi: 10.1080/20008198.2021.1881727.
  32. Williamson, V., Stevelink, S.A.M., & Greenberg, N. (2018). Occupational moral injury and mental health: Systematic review and meta-analysis. The British Journal of Psychiatry, 212(6), 339-346. doi: 10.1192/bjp.2018.55.
  33. Zasiekina, L., Zasiekin, S., & Kuperman, V. (2023). Post-traumatic stress disorder and moral injury among Ukrainian civilians during the ongoing war. Journal of Community Health, 48(5), 784-792. doi: 10.1007/s10900-023-01225-5.

Подання статті

 
Flag Counter